Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 64: "Katapusan"

Matapos ang mga kaganapang kinasasangkutan ni Padre Damaso, nanirahan na ito sa Maynila matapos siyang lumabas sa kumbento dahil sa nangyaring pagkamatay ni Maria Clara. Ngunit sa kalaunan, inilipat din siya ng Padre Provincial sa isang malayong probinsya.

Sa kabilang dako, si Padre Salvi naman ang pansamantalang nanunungkulan sa kumbento ng Sta. Clara na pinasukan ni Maria Clara. Siya rin ay umalis na rin sa San Diego at nanirahan na sa Maynila.

Napagdaanan ni Kapitan Tiyago ang iba't ibang paghihirap ng damdamin matapos ang kanyang pagbisita sa kumbento. Siya ay naging payat at mapag-isip, nawalan ng tiwala sa kahit sino. Pagkatapos niyang bumalik sa kanyang bahay, sinabihan niya si Tiya Isabel na umuwi na sa Malabon o San Diego dahil gusto na niyang mabuhay ng mag-isa. Nawala na sa isip niya ang kanyang dating paggalang sa mga santo at santa at puro laro na lang ng liyempo, sabong, at paninigarilyo ng marijuana ang kanyang inatupag. Dahil sa kanyang kalagayang ito, nalimutan na rin siya ng mga tao na dati ay tanyag at iginagalang.

Sa kabilang banda, si Donya Victorina naman ay nagdagdag pa ng mga kulot sa ulo upang lalo pang mapagbuti ang kanyang pagpapanggap na siya ay isang taga-Andalucia. Ngayon ay nangungutsero na siya at hindi na pinapansin ang kanyang asawang si Don Tiburcio. Nagbago na rin ang kalagayan ni Don Tiburcio na wala nang ngipin at hindi na tinatawag na "doktor" dahil hindi na rin siya nagtatrabaho bilang manggagamot.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 63: "Ang Noche Buena"

 

Sa Kabanata 63 ng "Noli Me Tangere," natutunghayan natin ang kwento ni Basilio, isang batang lalaki na nakatira sa isang dampa kasama ang kanyang inang si Sisa at kapatid na babae. Ang dampa na kanilang tirahan ay matatagpuan sa libis ng isang bundok at nakabuwal na kahoy ang kanilang kama. Si Basilio ay may sugat sa paa na hindi pa gumagaling nang siya ay kausapin ng apo ng matanda na ibenta ang mga walis na kanyang ginawa.

Sa pamamagitan ng kwento ni Basilio, nalaman natin na dalawang buwan na ang nakalilipas mula nang mapansin niya ang sugat sa kanyang paa at ito ay kanyang inaalagaan. Nalaman din natin na nagkukwento siya sa kanyang ina tungkol sa kanilang buhay sa dampa at sa mga pangyayari sa bayan ng San Diego.

Sa gabi ng Noche Buena, malungkot ang buong bayan ng San Diego, at pati sa bahay ni Kapitan Basilio ay may lungkot din dahil sa mga nangyari sa kanilang bayan. Nakausap ni Kapitan Basilio si Don Filipo, na noon ay napawalang-sala sa mga bintang laban sa kanya. Nakita rin nila ang kalagayan ni Sisa na hindi na nananakit ng kapwa, ngunit nanatiling malungkot.

Nagkaroon din ng sulat si Sinang mula kay Maria Clara na hindi niya binuksan dahil sa takot na mabasa ang laman nito. Sa kabilang dako, nakarating na si Basilio sa kanyang bahay at hinahanap niya ang kanyang ina. Ngunit hindi niya ito natagpuan sa kanilang bahay, kaya pumunta siya sa bahay ng alperes. Doon niya nakita si Sisa na umaawit at hinabol ito ng isang babae na nangangasiwa ng durungawan.

Sinundan ni Basilio ang kanyang ina at nakita niya kung paano ito tinakasan ng babae. Nasapul din siya ng bato sa ulo ng babae, ngunit hindi ito naging hadlang sa kanya na sundan ang kanyang ina hanggang sa makarating sila sa isang libingan ng matandang Kastila sa gubat.

Nang makarating si Basilio sa kinaroroonan ng kanyang ina, nakita niya itong nagkamalay at naghagulhol dahil sa kalagayan niya. Ginamit niya ang tubig upang hilumin ang kanyang ina, ngunit hindi ito nakabangon. Sa halip, siya na ang napaiyak nang malakas dahil sa pagkamatay ng kanyang ina.

Nang itaas niya ang kanyang ulo, nakita niya ang isang lalaki na nakatingin sa kanila. Tumango siya nang itanong ng lalaki kung siya ba ang anak ng namatay.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 62: "Ang Pagtatapat ni Padre Damaso"

 

Nagsimula ang kabanata sa pagbabalita ng dyaryo tungkol sa pagkamatay o pagkalunod ni Ibarra, ngunit hindi binasa ito ni Maria Clara. Nagpakita ng pagkabahala si Maria Clara sa nangyari kay Ibarra at hiniling kay Padre Damaso na sirain ang kasunduan ng kanyang kasal kay Linares at pangalagaan ang kapakanan ng kanyang ama.

Sinabi ni Maria Clara na wala na siyang ibang pakakasalan dahil sa kanyang paniniwala na ang dalawang bagay na mahalaga na lang sa kanya ay ang kamatayan o ang kumbento. Naawa ang pari sa kalagayan ni Maria Clara at humingi ng tawad sa kanya. Nangako si Padre Damaso na pahintulutan ang dalaga na pumasok sa kumbento kaysa piliin ang kamatayan.

Nalungkot si Padre Damaso sa nangyari at nagdasal sa Diyos, na siya na lang ang parusahan kaysa sa kanyang anak na si Maria Clara na walang malay at nangangailangan ng kanyang kalinga. Ramdam niya ang malalim na kalungkutan ng kanyang anak na si Maria Clara.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 61: "Ang Barilan sa Lawa"

 

Sa Kabanata 61 ng "Noli Me Tangere," sinabi ni Elias kay Ibarra na itatago niya ito sa bahay ng isang kaibigan sa Mandaluyong. Nagsabihan sila na ibabalik ni Elias ang pera ni Ibarra na itinago niya sa puno ng balite sa libingan ng ninuno nito upang magamit ng binata sa pag-alis nito sa bansa. Sinabi ni Elias na hindi nararapat na manirahan si Ibarra sa Pilipinas dahil ang buhay nito ay hindi para sa kahirapan.

Naghain si Ibarra ng kahilingan kay Elias na sumama na lang sa kanya, dahil pareho na rin lang naman daw sila ng kapalaran. Tinanggihan ito ni Elias.

Napansin nila na may kaguluhan sa mga bantay sa palasyo habang dumaan sila. Agad na pinadapa ni Elias si Ibarra at tinakpan ng damo. Pinigil sila ng isang polvorista na bantay ngunit tinanong si Elias kung saan sila galing. Sinabi ni Elias na galing sila ng Maynila at pupunta sila sa hukuman at simbahan para magtapon ng damo.

Napayag ang bantay sa paliwanag ni Elias at pinayagan silang magtuloy sa pagsasagwan. Binalaan din ni Elias ang bantay na huwag silang magpa-sakay dahil may kakatapos pa lang magnakaw na bilanggo. Nagpatuloy sila sa pagtawid sa Ilog-Beatang, na kantang sinulat ni Balagtas.

Sa pampang, itinapon ni Elias ang mga damo at kumuha ng kawayan at bayong. Nagpatuloy sila ng pag-uusap ni Ibarra habang sumasagwan. Nakita nila ang mga sibil na lumalapit sa kanila. Agad na pinahiga ni Elias si Ibarra at tinakpan ng bayong. Tinawag siya ng mga sibil, pero si Elias ay nagpasyang magbalik sa Ilog-Pasig.

Napag-isip-isip ni Elias na wala silang laban sa mga sibil dahil walang dala-dalang sandata. Kaya't mabilis na naghubad ng damit si Elias at sinabing magkikita na lang sila sa libingan ng ninuno ni Ibarra sa noche buena. Tumalon si Elias sa bangka at nakatuon ang pansin ng mga sibil sa kanya. Pinaputukan nila ang lugar na pinagtalunan nila. Matapos ang ilang oras ng pagtakas, napansin ng mga sibil ang mga dugo sa baybayin ng pampang, kaya't nagdesisyon silang umalis na lamang.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 60: "Ikakasal na si Maria Clara"

 

Nagpamisa si Kapitan Tiyago sa Mahal na Birhen sa Antipolo, Birhen del Rosario, at sa Birhen del Carmen dahil sa kaligayahan na hindi siya hinuli o natanong ng pamahalaan dahil sa kanyang pagkakasangkot sa mga pangyayari. Samantalang si Kapitan Tinong, na inimbitahan ng pamahalaan, ay nagkasakit at naging malubha ang kalagayan. Hindi na siya nakalabas ng bahay dahil sa takot na mabati ng mga pilibustero.

Sa bahay ni Kapitan Tiyago, dumating sina Linares at ang mag-asawang de Espadaña, na itinuturing na mga makapamahalaan. Nag-usap ang mga ito tungkol sa kasal nina Maria at Linares, at napagkasunduan na magpapapista si Kapitan Tiyago.

Ngunit sa kabila ng kaligayahan ng mga panauhin, si Maria Clara ay malungkot dahil sa kasal na ipinaplano para sa kanya kay Linares. Tinuring siya ng iba na tanga dahil sa kayamanan lang daw ang habol ni Linares. May nagsabi rin na marunong si Maria sa buhay dahil sa kasunduang ipapapatay si Ibarra na naging unang katipan niya. Ngunit nagpaalam na si Tinyente Guevarra na hindi bibitayin si Ibarra, kundi ipapatapon lamang.

Nakita ni Maria Clara ang bangkang dumaong sa may sadsaran ng kanilang bahay, at doon niya natagpuan sina Elias at Ibarra. Itinakas pala ni Elias si Ibarra upang ipahayag ang kanyang damdamin kay Maria at bigyan ng laya ang kasintahan sa kanilang kasunduan. Ipinaalam ni Maria kay Ibarra na napilitan lamang siyang talikuran ang kanilang pag-iibigan dahil sa mga taong nasa paligid niya, ngunit si Ibarra lamang ang totoong mahal niya.

Naghayag ng mga damdamin ang dalawa sa isa't isa, at nagyakapan at naghalikan sila. Pagkatapos nito, si Elias ay yumukod sa harap ni Maria Clara, at sumakay sila sa bangka upang umalis.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 59: "Pag-ibig sa Bayan"

 

Ang kabanatang ito ng Noli Me Tangere ay naglalahad ng iba't ibang mga balita at mga pangyayari na kumakalat sa Maynila matapos ang ginawang paglusob ng mga inapi o sawimpalad. Nalathala ito sa mga pahayagan na may iba-ibang estilo ng pag-uulat.

Nakabalita ang mga tauhan sa kumbento sa pangyayari at labis silang naliligalig dahil sa mga palihim na pagdadalaw at pagpapanayam ng ilang tao mula sa probinsiya. May mga nagpunta sa palasyo upang mag-alok ng tulong sa pamahalaan na nasa panganib. Nabanggit din ang munting heneral o generalillo na nagkaroon ng kamalayan sa kahalagahan ng korporasyon.

Si Padre Salvi naman ay ipinagbubunyi dahil sinasabing karapat-dapat na bigyan ng isang mitra. Sa ibang kumbento naman, nag-uusap ang mga tao tungkol sa mga nag-aaral sa Ateneo na umano'y nagiging pilibustero.

Samantala, hindi mapakali si Kapitan Tinong mula sa Tondo dahil sa kanyang naging pakikisama kay Ibarra. Ipinuna siya ng kanyang asawang si Kapitana Tinchang, at ipinahayag pa nito na kung siya ay naging lalaki ay haharap siya sa Kapitan-Heneral upang ihandog ang kanyang serbisyo laban sa mga rebolusyonaryo.

Napuno ng galit ang isang lalaking komang sa isang pagtitipon sa Intramuros dahil sa kabaitan ni Ibarra. Nagtangkang depensahan ng isang ginang ang mga indiyo, ngunit sinabi niya na hindi dapat ituring na tunay na tao ang mga ito dahil wala raw silang utang na loob.

Napag-usapan din ang itatayong paaralan ni Ibarra na ayon sa ilan ay pakana lamang para gawin itong kuta para sa kanyang personal na interes. Napag-usapan rin ang regalo ni Kapitana Tinchang sa heneral na singsing na puno ng brilyante, na nagdulot ng kalituhan sa isang lalaking komang. Matapos ang ilang oras, nakatanggap ng paanyaya ang ilang mag-anak sa Tondo na isama ang Kapitan Tinong sa pagtulog ng mga mayayaman at tanyag na tao sa Fuerza de Santiago.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 58: "Ang Sinumpa"

 

Sa kabanatang ito, makikita ang kalunos-lunos na kalagayan ng mga pamilya ng mga bilanggo na balisa at tuliro. Dahil wala silang malapitang malakas at makakapitan na maaaring makatulong sa kanilang mga kaanak na bilanggo, patuloy silang nagbabalik-balik sa kumbento, kuwartel, at tribunal. May sakit din ang kura at ayaw makipag-usap sa kanino man.

Sa sobrang init ng panahon, hindi pa rin umalis ang mga babaeng nagsusumamo para sa kalayaan ng kanilang mga mahal sa buhay na bilanggo. Umiiyak at naglalakad-lakad ang mag-ina ni Don Filipo, at palagi rin na binabanggit ni Kapitana Tinay ang pangalan ng kanyang anak na si Antonio. Si Kapitana Maria naman ay pasilip-silip sa rehas upang tingnan ang kambal niyang anak, at nandoon din ang biyenan ni Andong na nagdadalamhati dahil sa pagkakakulong ng manugang dahil sa bago nitong salawal.

May isang babae rin na halos hindi mapigilang umiyak dahil sa pagsisi at pagtuturong si Ibarra ang may pakana at kasalanan ng lahat. Kasama rin ng mga tao ang guro at si Nol Juan, na nakadamit pangluksa dahil sa paniniwalang wala na ring kaligtasan si Ibarra.

Sa ikalawa ng hapon, dumating ang isang kariton na hila ng baka. Muntik na sirain at kalagan ng mga kaanak ng mga bilanggo ang mga hayop na humihila sa kariton, ngunit pinagbawalan sila ni Kapitana Maria. Inilabas ang mga bilanggo sa pangunguna ni Don Filipo na binati pa ng ngiti ang asawang si Doray. Ngunit hinadlangan ito ng dalawang sibil nang yakapin ng asawa, at napahagulgol si Kapitana Tinay nang makita ang anak. Napaiyak din si Andong nang makita ang biyenan na may pasa sa katawan dahil sa pagkakakulong.

Si Albano, ang seminaristang kasama ng kambal ni Kapitana Maria, ay naka-gapos na rin tulad ng mga ibang bilanggo. Si Ibarra naman, na walang gapos, ay nasa pagitan ng dalawang kawal na nagmamanman sa kanya. Namumutla siya at pinagmamasdan ng maraming tao, na naghihintay ng isang mukha ng kaibigan.

Bigla na lamang umugong ang mga salitaan ng mga tao nang makita si Ibarra. Pinag-utos ni Ibarra sa mga sibil na igapos siya ng hanggang siko, kahit na walang ganitong utos ang kanilang pinuno. Pagkatapos nito, lumabas siya na naka-kabayo at bitbit ang katawan ng alperes.

Nakadama rin ng matinding galit si Ibarra sa mga tao na nagbato sa kanya. Pinagsisigawan niya ang kanilang kawalang-hiyaan at kabastusan. Ngunit wala siyang magawa, sapagkat siya ay nakakadena at hindi makakilos nang malaya.

Samantala, sa gilid ng kalsada ay naghihintay si Elias. Nakita niya ang pangyayari mula sa malayo at hindi niya mapigilang mamuhi sa mga taong nagbato kay Ibarra. Sa kanyang isip, hindi ito ang bayan na kanyang inaasam. Ngunit hindi rin siya makapagkilos, sapagkat siya ay nagtatago upang hindi siya madakip ng mga awtoridad.

Nang matapos ang pamamato, inutusan ng mga kawal si Ibarra na sumakay sa kanyang kabayo. Ngunit hindi siya sumunod sa utos, kundi tumakbo patungo kay Elias. Ngunit bago pa siya makarating sa kanya, isang bala ng baril ang sumalubong kay Ibarra. Tumumba siya sa lupa, dala ang malalim na sugat sa dibdib.

Nag-alsa-balutan si Elias at nagsimulang manlaban sa mga kawal. Ngunit sa sobrang bilis ng pangyayari, hindi niya napigilan ang mga bala na tumama sa kanya. Nahulog siya sa lupa, dala ang mga sugat na nagdulot ng malaking hirap.

Nang mabatid ng mga tao na si Ibarra ay napatay, nagkaroon ng kalituhan at kaguluhan. May mga nag-iiyak, may mga nagagalit, at may mga nagsisisi. Ngunit sa kabila ng lahat ng ito, hindi pa rin nagkaisa ang mga tao. Ang ilan ay nagtangkang patayin si Elias, ngunit siya ay nagawa pa ring makatakas, sapagkat siya ay masanay na sa ganoong kalagayan.

Ang kabanatang ito ng Noli Me Tangere ay nagtapos sa kalituhan, sakit, at kalungkutan. Ang mga pamilya ng mga bilanggo ay nalugmok sa kalungkutan at pag-aalala. Si Ibarra ay napatay sa gitna ng mga tao na dating kanyang minahal at pinaglingkuran. Si Elias naman ay nagawa pa ring makatakas, ngunit ang kawalan ng pagkakaisa at pakikipagkapwa-tao sa bayan ay nanatiling isang malaking hadlang sa pagbabago at pag-unlad ng lipunan. Ang mga pangyayaring ito ay nagtulak sa iba pang mga karakter sa nobela na hanapin ang kanilang papel at kontribusyon sa pagbabago ng bansa.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 57: "Ang mga Sabi at Kuro-kuro"

 

Sa kabanatang ito ng Noli Me Tangere, ipinakita ang mga pangyayari sa loob ng tribunal kung saan dinala ang mga bihag na sina Ibarra at Don Filipo, kasama ang isang batang umiiyak na may dugo sa salawal na si Tarsilo Alasigan. Sinubukan ng mga otoridad na mapilitang magsalita si Tarsilo kung may kinalaman si Ibarra sa paglusob ng mga sibil sa kanilang lugar, ngunit ito ay tumanggi at iginiit na wala siyang alam sa mga pangyayari. Napag-alaman na ang mga bihag ay mga kamag-anak ng mga namatay na sina Bruno, Pedro, at Lucas na nabanggit sa nakaraang mga kabanata.

Dahil hindi nila makuha ang kahit anong impormasyon mula kay Tarsilo, ipinagpapalo siya ng mga pulis hanggang sa magdugo ang kanyang katawan. Hindi na kinaya ng kura ang mga nakita at lumabas na lamang ito ng bulwagan na namumutla. Sa labas, nakita ng kura ang isang dalaga na tila nagbibilang ng mga naririnig sa loob ng tribunal at umiiyak ng malakas. Siya ay kapatid na dalaga nina Bruno at Tarsilo.

Nagalit ang Alperes na binulungan ng kanyang asawa na dagdagan ang paghihirap kay Tarsilo, ngunit humiling na lamang ang binata na madaliin ang kanyang kamatayan. Sa wakas, hindi na nakakuha ng impormasyon ang mga otoridad mula kay Tarsilo kaya siya ay ipinatumba sa isang balong may madilim na tubig at masangsang na amoy. Sa kanyang pagkamatay, binalingan na lang ng mga otoridad ang isa pang bilanggo na si Andong Luko-luko. Ipinakita rin na si Andong Luko-luko ay pinapakain ng bulok na pagkain ng kanyang biyenan upang magdulot ng kanyang kalbaryo. Dahil antok na antok ang Alperes, ipinag-utos na lang niyang ipasok ulit si Andong Luko-luko sa karsel.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 56: "Ang mga Sabi at Kuro-kuro"

 

Ang buong bayan ng San Diego ay nagdurusa pa rin sa takot. Walang taong naglalakad sa mga daan at tahimik ang paligid. Isang bata ang nagbukas ng bintana, at sa kanyang lakas ng loob, sinundan ng iba pang kapitbahay. Nagkabalitaan sila na kahabag-habag ang nangyari noong nakaraang gabi tulad ng pag-atake ni Balat. Sa kanilang usapan, lumitaw na si Kapitan Pablo ang salarin. Ayon sa iba, ang mga kuwadrilyero ang gumawa ng gulo, kaya naman dinakip si Ibarra.

Nagpunta ang mga lalaki sa kuwartel at sa tribunal. Nabanggit din na sinubukan diumano ni Ibarra na i-tanan si Maria Clara upang hindi matuloy ang kasal nito kay Linares, ngunit sinansala ito ni Kapitan Tiyago sa tulong ng mga sibil.

Samantala, nakausap ni Hermana Pute ang isang lalaki na kagagaling lamang sa tribunal. Ipinahayag nito ang katotohanan na si Bruno ang nagtapat na siya ang nagsabi ng balita tungkol sa pagmamahalan nina Ibarra at Maria.

Nabalitaan din na balak ni Ibarra ang gumanti sa simbahan. Ngunit suwerte na lamang daw na naroon si Padre Salvi sa bahay ni Kapitan Tiyago. Ayon pa sa mga sibil, sila rin ang sumunog sa bahay ng binata.

Mayroon ding babae na nagsabing nakita niyang nakabitin sa ilalim ng puno ng santol si Lucas.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 55: "Ang Pagkakagulo"

 

Sa kabanatang ito ng "Noli Me Tangere," naganap ang isang kahabag-habag na pangyayari sa bahay ni Kapitan Tiyago. Sa oras ng hapunan, hindi kumain si Maria Clara dahil sa labis na kalungkutan sa mga pangyayari sa kanyang paligid. Nagbulungan sina Maria Clara at ang kanyang kaibigang si Sinang sa piyano, habang hinihintay nila ang pagdating ni Ibarra.

Sa kabilang banda, si Padre Salvi ay naglalakad-lakad sa bulwagan, samantalang si Linares ay kumakain sa hapag-kainan. Pilit na ipinagdarasal ng magkaibigan na umalis na si Padre Salvi, na kanilang itinuturing na "multo."

Nang dumating ang ika-walo ng gabi, napaupo si Ibarra sa isang sulok ng bahay. Ito ang oras na nakatakdang mangyari ang paglusob sa kumbento at sa kwartel. Hindi mapalagay ang magkaibigan na Maria at Sinang dahil sa kahihintay kay Ibarra.

Biglang tumunog ang kampana, at lahat sila ay tumayo para magdasal. Sa kasalukuyang nagdarasal, biglang pumasok si Ibarra na naka-luksa. Ngunit bigla na lamang umalingawngaw ang sunod-sunod na putok ng baril.

Nagulat si Ibarra at hindi makapagsalita dahil sa nangyayaring putukan. Si Padre Salvi ay nagtago sa likod ng haligi, at si Tiya Isabel ay nagdadasal ngunit pinapasok na sila sa silid ng bahay.

Naririnig ng mga tao sa bahay ni Kapitan Tiyago ang putukan at sigawan sa kumbento. Nagtungo sila sa lugar ng kaguluhan at narinig ang mga sigaw na "Tulisan... Tulisan..." Habang patuloy ang putukan at silbatuhan.

Matapos ang putukan, pinaalis ng Alperes ang mga kawal na Kastila na nasa kumbento. Nanaog si Ibarra at pinaghanda ang kanyang kabayo. Inilagay niya sa kanyang maleta ang mga hiyas, salapi, at larawan ni Maria. Isinukbit niya ang dalawang rebolber at isang balaraw.

Ngunit bago pa siya makaalis, narinig niyang may malakas na pagputok sa pintuan at tinig ng isang kawal. Nagpasyang hindi lumaban si Ibarra at binuksan ang pintuan. Dinala siya ng Sarhento kasama ang mga dumating na kawal.

Samantala, si Elias ay gulong-gulo sa isip. Pumasok siya sa bahay ni Ibarra, pero napagdesisyunan niyang umalis. Ngunit bago siya umalis, nakita niya ang mga kasulatan, aklat, alahas, at baril sa gabinete. Kinuha niya ang baril at isinilid sa sako, at sinunog ang mga kasulatan.

Nang matapos ang malakas na putok ay nagkagulo ang mga kawal at sila ay napilitang umatras dahil sa takot sa sunog. Sa gitna ng kaguluhan, nakita ni Elias na lumabas sa bintana ng gabinete si Ibarra, kasama ang mga hawak na maleta at supot na may sinilaban na mga papel at damit.

Naglakas-loob si Elias na tumakbo patungo kay Ibarra, upang tulungan itong makatakas. Ngunit bigla na lamang silang binaril ng mga kawal. Sa gulat at pagsabog ng putok, si Ibarra ay nasaktan sa balikat at si Elias ay tinamaan sa dibdib.

Sa kalagitnaan ng kaguluhan, nakalampas sina Ibarra at Elias patungo sa kalapit na gubat. Ngunit habang sila ay tumatakbo, si Elias ay napapaluhod dahil sa tama ng bala. Hindi niya na kayang lumayo at siya ay napag-iwanan ni Ibarra.

Nagtago si Elias sa gubat upang magsagawa ng pansamantalang lunas sa kanyang sugat. Samantala, si Ibarra ay nagpatuloy sa kanyang pagtakas at natagpuan niya ang sarili sa bayan ng San Diego, sa bahay ng mga Taong Grasa.

Nang matagpuan ni Elias si Ibarra, ito ay nasa malubhang kalagayan. Sa kanyang pag-aalala, hiniling ni Elias sa mga Taong Grasa na siya ang magsilbing tagapag-alaga kay Ibarra. Ipinagkaloob ito ng mga Taong Grasa, at inalagaan ni Elias si Ibarra nang buong puso.

Samantala, sa bayan ng San Diego, nagkakaroon ng mga haka-haka at usap-usapan tungkol sa pagtakas ni Ibarra at ang pamamaril sa mga kawal. Si Padre Salvi ay nagpapakalma sa mga tao at naghahanap ng paraan upang mahuli si Ibarra at si Elias.

Sa gitna ng lahat ng ito, si Maria Clara ay nananatiling malungkot at nag-aalala kay Ibarra. Siya ay nagsusumiksik sa kanyang kwarto, hindi alam kung ano ang nangyari kay Ibarra at saan siya naroroon.

Ang Kabanata 55 ng Noli Me Tangere ay nagwakas sa isang tensiyonadong sitwasyon, kung saan si Ibarra ay nakatakas ngunit napapag-iwanan si Elias na sugatan. Ang mga pangyayari sa kabanatang ito ay naglalagay ng mga pangunahing tauhan sa mga mapanganib na kalagayan at nagpapahiwatig ng patuloy na paglalaban ng mga karakter sa nobela.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 54: "Lahat ng Lihim ay Nabubunyag at Walang ‘Di Nagkakamit ng Parusa"

 

Nagmamadaling pumunta ang kura sa bahay ng Alperes upang magsumbong tungkol sa napipintong pag-aalsa na nakatakdang mangyari sa gabing iyon. Agad siyang pumanhik sa bahay ng Alperes at tinawag ito nang malakas. Lumabas sina Alperes at Donya Consolacion, at bago pa man makapagsalita ang kura, inireklamo na agad ni Alperes ang mga kambing ng kura na naninira sa kanyang bakod.

Ngunit agad na ibinunyag ng kura ang kanyang pakay. Ipinahayag niya na mayroong napipintong pag-aalsa na may layuning salakayin ang kuwartel at kumbento. Natuklasan ito ng kura sa pamamagitan ng isang babaeng nangumpisal sa kanya. Nagkasundo ang kura at Alperes na paghandaan ang posibleng pagsalakay ng mga insurektos. Hiningi ng kura ang apat na gwardya sibil na ilalagay sa kumbento bilang bahagi ng kanilang paghahanda. Sa kabilang banda, palihim na nagkilos ang mga kawal sa kwartel upang mahuli ang mga lulusob na mga rebelde nang buhay, upang mapakanta sila at malaman ang kung sino ang nasa likod ng pag-aalsa.

Samantala, may isang lalaki na nagmamadaling pumunta sa tirahan ni Ibarra. Mabilis itong umakyat sa bahay at hinanap si Ibarra. Agad na ibinunyag ng lalaki na si Elias ang pangalan niya at ibinahagi ang impormasyon tungkol sa nalalapit na paglusob na kanyang natuklasan. Ayon kay Elias, si Ibarra diumano ang kapural at nagbayad sa mga kalahok ng pag-aalsa. Dahil dito, nagpasya si Elias na ipasunog ang mga aklat at kasulatan ni Ibarra upang hindi siya masangkot sa gulo.

Nang mabasa ni Elias sa isa sa mga kasulatan ang tungkol kay Don Pedro Eibarramendia at ang relasyon nito kay Ibarra, naantig ang damdamin niya. Binunot niya ang kanyang balaraw na nais niyang gamitin kay Ibarra. Ngunit matapos ng ilang sandali, nahimasmasan si Elias at binitawan ang kanyang balaraw. Tumingin siya ng tuwid kay Ibarra at agad na umalis ng bahay.

Samantala, ipinagpatuloy ni Ibarra ang pagsunog ng mga mahahalagang papeles at dokumento, kasama na ang mga kasulatan na ibinahagi ni Elias sa kanya.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 53: "Ang Mabuting Araw ay Nakikilala sa Umaga"

 

Kinabukasan, kumalat ang balita tungkol sa mga ilaw na nakita sa libingan ng nakaraang gabi. Ayon sa mga kasapi ng kapatiran ni San Francisco, may dalawampu na kandila na sinindihan. Kahit na malayo ang bahay sa libingan, sinabi ni Hermana Sepa na naririnig niya ang mga panaghoy at paghikbi. Sa pulpito, binigyang-diin ng pari sa kanyang sermon ang tungkol sa mga kaluluwa sa purgatoryo.

Napansin nina Don Filipo at Pilosopong Tasyo ang mga usapang ito at kanilang napagmasdan ang paghihina ng kalusugan ng isa't isa. Nagbanggit si Don Filipo na tinanggap na ng Alkade ang kanyang pagbibitiw sa tungkulin. Ngunit hindi mapakali si Tandang Asyo dahil sa paniniwala niya na hindi tama at hindi napapanahon ang pagbibitiw ng Don sa kanyang tungkulin.

Ipinaliwanag ni Tandang Asyo na sa panahon ng digmaan, dapat manatili ang liderato sa mga matatanda. Dagdag pa niya, iba na ang kalagayan ng bayan ngayon kumpara sa dalawampung taon na ang nakalilipas. Napansin na ang mga epekto ng pagdating ng mga Europeo sa Pilipinas, at ang pag-aaral ng mga kabataan sa Europa ay nagdulot din ng mga pagbabago sa kanilang pananaw sa mundo.

Ipinunto rin ni Pilosopong Tasyo na sa mga nag-aaral sa Europa, nabibigyan sila ng malawak na kaalaman sa kasaysayan, matematika, agham, wika, at iba pang mga larangan ng kaalaman na itinuturing na "enerhiya." Ang mga tao ay nagkakaroon na rin ng kakayahan na pamahalaan ang malawak na mundo na kanilang ginagalawan at tinatahanan. Sa larangan ng panitikan, lumitaw na rin ang mga makata na nagpapahayag ng kalayaan at mga makabagong pagsusuri. Hindi na rin kaya ng kumbento na pigilan ang paglaganap ng mga modernong kabihasnan.

Nagkaroon ng iba't ibang palitan ng mga kuro-kuro ang dalawa tungkol sa bayan at sa kahihinatnan nito, sa relihiyon, sa mga ugali ng mga kabataan at ng mga naglilingkod sa simbahan. Sa huli, tinanong ni Don Filipo si Pilosopong Tasyo kung kailangan niya ng gamot dahil napansin niyang mahina na ito. Sinabi ni Pilosopong Tasyo na hindi na kailangan ng gamot ang mga taong malapit nang mamatay, at sa halip ay ang mga maiiwan ang mangangailangan nito.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 52: "Ang Baraha ng Patay at ang mga Anino"

 Sa ilalim ng pinto ng libingan, tatlong anino ang nag-uusap nang maingay. Naitanong ng isang anino sa kanyang kausap kung nakaharap na ba nila si Elias. Ang sagot ng kausap ay hindi pa, ngunit hindi ito sigurado dahil isa raw sa mga naunang pagkakataon ay nailigtas na ni Ibarra ang buhay ni Elias.

Sumagot naman ang isa pang anino na pumayag na sumama si Elias dahil ipapadala na ngayon ni Ibarra ang kanyang asawa sa Maynila upang ipagamot. Si Elias rin ang magsasalakay sa kumbento upang makaganti sa mga prayle.

Binigyang diin naman ng ikatlong anino na kasama ng lima na lulusob sila sa kwartel upang ipakilala sa mga gwardya sibil na ang kanilang ama ay may mga anak na lalaki. Dagdag pa, sinabi ng alila ni Ibarra na sila ay dalawampung katao. Nagtigil ang usapan ng tatlong anino nang may dumating na isa pang anino na nagtatago sa bakod.

Pagdating ng pang-apat na anino, nagkakilala silang lahat. Ipinaliwanag ng bagong dating na anino na sinusubaybayan siya kaya naghiwa-hiwalay sila at sinabihan ang mga kasama na sa susunod na gabi ay tatanggapin na nila ang mga sandata. Kasabay nito ang sigaw na "Mabuhay Don Crisostomo!"

Nawala sa likod ng pader ang tatlong anino, at ang bagong dating na anino ay naghintay sa isang sulok ng pintuan. Maagang umuwi ang ikalawang anino at naghanap ng matatawagan ng pansin. Dahil umuulan, pumasok siya sa pintuan at doon nagkita sila ng unang anino na sumilong na rin.

Nagkasundo sila na magsugal, at ang natalo ay mananatili sa loob ng libingan upang makipagsugal sa mga patay. Pumasok sila sa loob at umupo nang magkaharap para magsugal. Ang isa sa kanila na mas matangkad ay si Elias, samantalang ang may pilat sa mukha ay si Lucas.

Sa kanilang pagsusugal, natatalo si Elias at agad siyang umalis nang hindi nagsasalita. Biglang napuno ng kadiliman ang paligid at nawala si Elias.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 51: "Mga Pagbabago"

Nakatanggap si Linares ng liham mula kay Donya Victorina na nagpabalisa sa kanya. Alam ni Linares na hindi nagbibiro si Donya Victorina at kailangan niyang hamunin si Alperes, ngunit wala siyang mahanap na padrino. Siya ay nagsisisi dahil sa kanyang paghahambog at pagsisinungaling na hangad lamang niyang makapagsamantala, na dulot ng impluwensya ni Donya Victorina.

Sa bahay ni Kapitan Tiyago, dumating si Padre Salvi at nagmano. Ipinagbalita niya ang sulat na padala ng arsobispo na naglalaman ng pag-alis ng ekskomunyon kay Ibarra, at pinuri niya ang binata pero may kasamang kapusukan. Sinabi rin ni Padre Salvi na si Padre Damaso na lamang ang humahadlang sa pagpapatawad kay Ibarra, ngunit hindi ito makakatanggi kung si Maria Clara ang kakausapin. Narinig ni Maria Clara ang usapan na ito at pumunta siya sa silid kasama si Victoria.

Maya-maya pa ay dumating si Ibarra kasama si Tiya Isabel habang nag-uusap sina Padre Salvi at Kapitan Tiyago. Binati niya si Kapitan Tiyago at yumukod kay Linares. Masaya si Padre Salvi na makausap si Ibarra at sinabing katatapos lamang niyang papurihan ito. Nagpasalamat si Ibarra sa mga narinig.

Sa sandaling iyon, lumapit si Ibarra kay Sinang upang itanong kung galit pa rin ba sa kanya si Maria Clara. Sinabi ni Sinang na ipinasasabi raw ni Maria Clara na limutin na lamang siya, ngunit nais ni Ibarra na makausap ng mag-isa ang kanyang kasintahan.

Hindi nagtagal, umalis na rin si Ibarra mula sa bahay ni Kapitan Tiyago.

  

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 50: "Ang mga Kaanak ni Elias"

 Nagkuwentuhan sina Elias at Ibarra tungkol sa pinagmulan ni Elias. Ayon kay Elias, anim na taon na ang nakalilipas mula nang maging tenedor de libros o akawntant ang kanyang nuno sa isang bahay-kalakal ng mga Kastila sa Maynila. Kasama ng kanyang nuno ang asawa nito at isang anak na lalaki. Isang gabi, nasunog ang tanggapang pinagsisilbihan ng kanyang nuno at siya ay isinakdal sa kasong panggugulo. Dahil sa kahirapan at walang kakayahang magbayad ng abogado, siya ay nahatulan at ipinaseo sa lansangan na nakagapos sa kabayo at pinapalo sa bawat panulukan ng daan.

Nang mamatay ang asawa ng kanyang nuno na buntis pa noon, naghanap ito ng paraan para kumita kahit sa masamang paraan upang maipagpatuloy ang pag-aalaga sa anak at asawang may sakit. Ngunit hindi kinaya ng kanyang nuno ang mga pinagdaanang hirap. Dahil dito, nagbigti ito at hindi na naipalibing ng maayos ng kanyang asawang babae.

Nang lumaki ang anak ng kanyang nuno na si Elias, sila ay namundok na lamang kasama ang buong pamilya. Doon na nanganak ang asawa ng kanyang nuno ngunit namatay rin ang sanggol. Dahil sa mga pagsubok na kanilang pinagdaanan, ang kanyang nuno ay nagtangkang maging tulisan o rebelde upang ipaghiganti ang mga pinagdaanan nilang kawalan ng katarungan. Siya ay kilala sa tawag na "balat", samantalang ang kanyang ina ay tinawag na "haliparot" at napalo dahil sa pagiging mahilig sa kalokohan. Ang kanyang kapatid na lalaki naman, na palaging mabait, ay tinawag na "anak ng ina" lamang.

Isang umaga, natagpuan ng anak ni Elias na patay na ang kanyang ina na nakabulagta sa ilalim ng isang puno, ang ulo ay nakatingala sa isang bakol na nakasabit sa puno, at ang katawan ay ibinaon na lamang samantalang ang mga paa at kamay ay ikinalat. Dahil sa malungkot na pangyayaring ito, tumakas ang bunso at napadpad sa Tayabas.

Nagsimula siya bilang isang obrero sa isang mayamang pamilya doon at dahil sa kanyang sipag at tiyaga, napalago niya ang kanyang kabuhayan. Sa Tayabas, nakilala niya ang isang dalagang taga-bayan na kanyang minahal ng tapat. Ngunit natatakot siya na mamanhikan dahil baka malaman ng dalaga ang kanyang tunay na pagkatao.

Si Concordia ay nag-asawa ng isang mayamang mangangalakal na nagngangalang Kapitan Tiyago. Naging matagumpay siya sa kanyang pamumuhay at naging kilalang tao sa bayan. Samantalang si Elias naman ay naging isang magsasaka at nanirahan sa kagubatan upang makaiwas sa mga problema sa lipunan.

Isang araw, nakatanggap si Elias ng sulat mula kay Ibarra na nag-aanyaya sa kanya na magkita sa isang tiyak na lugar. Nang magkita sila, ibinahagi ni Elias kay Ibarra ang kanyang kwento at pinatunayan sa huli na sila ay magkapatid. Ipinakita ni Elias kay Ibarra ang isang kahoy na may nakaukit na "E" na tanda ng kanilang pamilya.

Nalaman ni Elias na si Ibarra ay nagbabalak ng paghihiganti sa mga taong nagdulot ng kahirapan sa kanya at sa kanyang pamilya. Sinabi ni Ibarra na handa siyang gamitin ang kanyang yaman at impluwensya upang mabago ang lipunan at mabigyan ng hustisya ang mga inapi. Tinanggap ni Elias ang alok ni Ibarra na maging bahagi ng kanyang plano.

Sa pamamagitan ng kanilang sama-samang pagsisikap, nagtagumpay ang grupo nina Ibarra at Elias na malaman ang katotohanan sa mga kasamaang nangyayari sa lipunan. Nagtulungan sila na ilantad ang mga korapsyon, pang-aabuso, at kawalang-katarungan ng mga Kastila at ilang mga Pilipino sa pamahalaan.

Sa huli, natagpuan ng grupo ni Ibarra ang mga ebidensya na nagturo sa mga tunay na nagkasala sa mga kasamaang naganap. Dahil sa kanilang determinasyon, nagkaroon ng katarungan sa mga naapi at ang mga nagkasala ay naipakulong. Naging matagumpay ang mga adhikain ng grupo ni Ibarra at Elias na makapagdulot ng pagbabago sa lipunan at maipagtanggol ang mga inaapi.

Sa dulo ng kabanata, nagpasya si Elias na manatili sa kagubatan upang magsilbi sa kanyang mga kababayan at ipagpatuloy ang laban para sa katarungan. Samantala, si Ibarra ay patuloy na nagtulak ng mga reporma sa lipunan at naging kilalang lider ng mga pagbabago. Ang kabanata ay nagtapos na may pangako ng pagkakaibigan at pakikipagtulungan ng dalawang kapatid sa kanilang layuning mabago ang kalagayan ng kanilang bansa.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 49: "Ang Tinig ng mga Pinag-uusig"

Nang sumakay si Ibarra sa bangka ni Elias, hindi niya maramdaman ang kasiyahan. Agad niyang humingi ng paumanhin kay Elias dahil sa pagkagambala niya sa binata. Sinabi ni Ibarra na nakasalubong niya si Alperes at gusto siyang makausap. Ngunit nag-aalala siya na baka makita si Elias, kaya nagdahilan na lamang siya. Naalala rin ni Ibarra ang pangako niya na dalawin si Maria Clara.

Hindi na nag-aksaya ng panahon si Elias at ibinahagi sa binata ang kanyang misyon bilang sugo ng mga sawimpalad. Ipinaliwanag niya ang napagkasunduan ng puno ng mga tulisan na hindi niya binanggit ang pangalan, ngunit sinubukan pa rin niyang ipaabot ang mga hiling ng mga sawimpalad na humihingi ng pagbabago sa pamahalaan. Kasama na rito ang paglalapat ng katarungan, pagbibigay ng dignidad sa mga tao, at pagbawas ng kapangyarihan ng mga guwardiya sibil na madalas abusuhin ang kanilang kapangyarihan sa karapatang pantao.

Handa man si Ibarra na gamitin ang kanyang pera upang humingi ng tulong sa mga kaibigan niya sa Madrid at sa Kapitan Heneral, iniisip niya na baka lalong makasama ang kanilang balak. Ayon kay Ibarra, ang pagbawas ng kapangyarihan ng sibil ay maaaring magdulot ng masamang epekto dahil maaaring mailagay sa panganib ang mga tao.

Idinagdag pa ni Ibarra na para gamutin ang sakit, kailangang gamutin ang sakit mismo at hindi lamang ang sintomas nito. Kapag malala na ang sakit, kailangan nang gamitin ang dahas upang sugpuin ito, kahit na mahapdi ang paraan.

Nagkaroon ng malalim na diskusyon sina Elias at Ibarra tungkol sa papel ng simbahan at ang mga sanhi ng panunulisan ng mga tao. Bagaman pareho nilang mahal ang bayan, hindi napapayag ni Elias si Ibarra sa kanyang pakiusap. Sinabi ni Elias na sasabihin niya sa mga sawimpalad na umasa na lamang sa Diyos.

  

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 48: "Ang Talinghaga"

 Nagpunta si Ibarra sa bahay ni Kapitan Tiyago upang dalawin si Maria Clara at ipaalam na tinanggal na siya sa ekskomunikasyon ng simbahan. Masaya niyang ibinalita ito sa Kapitan at ipinabasa ang sulat kay Tiya Isabel. Tuwang-tuwa rin ang Tiya nang makita si Ibarra.

Ngunit nagulat si Ibarra nang pumunta siya sa balkon at makita si Maria Clara kasama si Linares na nag-aayos ng mga bulaklak. Nagulat rin si Linares samantalang namutla naman si Maria Clara. Sinabi ni Ibarra ang dahilan ng kanyang pagdalaw, pero makikita sa mukha ni Maria Clara ang kalungkutan. Agad na nagpaalam si Ibarra at nangako na babalik kinabukasan.

Habang naglalakad pauwi, napadaan si Ibarra sa ipinapagawang paaralan at nakausap niya si Nol Juan at iba pang mga ekskomulgado. Sinabi ni Ibarra na wala na silang dapat ipangamba dahil tinanggap na siya muli ng simbahan. Sinabi naman ni Nol Juan na hindi importante sa kanila ang ekskomunikasyon ni Ibarra dahil lahat naman sila ay ekskomulgado na rin.

Nakita ni Ibarra si Elias na nagkakarga ng bato sa kariton, at nabasa niya sa mukha nito na mayroon itong ipapaalam sa kanya. Inutusan ni Ibarra si Nol Juan na ibigay kay Elias ang listahan ng mga obrero. Inirekomenda rin ni Elias na magkasama silang mamangka sa lawa para pag-usapan ang isang napakahalagang bagay.

Gayunpaman, nang dumating si Nol Juan na may dalang listahan, hindi nakalista ang pangalan ni Elias doon, na nagtaka si Ibarra. Sa gitna ng lahat ng ito, nagtatapos ang Kabanata 48 ng Noli Me Tangere.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 47: "Ang Dalawang Senyora"

Sa kabanata 47 ng "Noli Me Tangere", habang nagaganap ang mainit na labanan sa sabungan, namamasyal sina Donya Victorina at Don Tiburcio upang tingnan ang bahay ng mga Indio. Ngunit si Donya Victorina ay naiinis dahil hindi siya binibigyan ng galang ng mga taong kanilang nasasalubong. Dahil dito, pinag-utos niya kay Don Tiburcio na paluin ng sumbrero ang mga taong hindi nagbigay ng galang sa kanila. Ngunit tumanggi si Don Tiburcio dahil sa kanyang kapansanan.

Nang dumaan sila sa bahay ng Alperes, nakita ni Donya Victorina si Donya Consolacion at nagkaroon ng matinding tinginan ang dalawang babae. Nagalit si Donya Victorina sa Alperes at sinugod ito, at nagkaroon ng alitan sa pagitan nila. Sinugod din si Donya Victorina ni Donya Consolacion na hinawakan pa ang latigo ng asawa nito. Ngunit hindi sila nagkaroon ng pagkakataon na magharap-harap nang personal dahil sa pagitan ng kanilang mga asawa na nagpakaawat.

Nakita ng mga taong-bayan ang kanilang alitan at nagkaroon ng ingay sa paligid. Dumating din ang pari upang awatin ang dalawang babae, ngunit tinawag siya ni Alperesa na "mapagbanal-banalang Carliston". Hindi sumunod ang asawa ni Donya Victorina sa utos ng pari na hamunin ng barilan ang Alperes. Sa halip, nahablot pa ni Donya Victorina ang kanyang pustiso sa sobrang galit.

Sa kabilang banda, sa bahay ni Kapitan Tiyago, dumating ang mag-asawang de Espadaña na kasama si Linares na kausap si Maria Clara at ang mga kaibigan nito. Sinabihan ni Donya Victorina si Linares na hamunin ang Alperes, kung hindi ay ibubunyag niya ang tunay na pagkatao nito sa lahat. Nalilito si Linares sa kanyang gagawin at humihingi ng paumanhin kay Donya Victorina. Sa pagdating ni Kapitan Tiyago, agad siyang sinalubong ni Donya Victorina at ibinahagi ang mga nangyari. Si Maria Clara ay dinala sa kanyang silid matapos dalhan ni Kapitan Tiyago ng ilang libong piso na bayad sa panggagamot ni Don Tiburcio. Matapos ang lahat ng ito, umalis na ang mag-asawang de Espadaña, ngunit hindi mapalagay si Linares sa kanyang kahihinatnan sa gitna ng mga pangyayari.

  

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 46: "Ang Sabungan"

 Ang kabanatang ito ay naglalarawan sa isang sabungan sa bayan ng San Diego na tulad ng iba pang mga sabungan sa ibang bayan na sakop ng mga Espanyol. Ang sabungan ay nahahati sa tatlong bahagi. Una ay ang pintuan kung saan nagtataas ang taga-singil sa bawat isa na pumapasok sa sabungan. Ang ikalawang bahagi ay ang ulutan kung saan ang mga tao ay dumadaan at dito rin ang mga tindahan ng mga iba't ibang paninda. Malapit rin ito sa ibang lugar kung saan nagtitipon ang mga tahur, magtatari, at mga parokyano ng sabungan. Dito nagaganap ang pustahan at bayaran ng mga tao bago at pagkatapos ng mga sabong na idaraos.

Ang ikatlong bahagi ng sabungan ay ang lugar kung saan nagaganap ang sultada. Ito ang pinagdarausan ng mga tanyag na personalidad sa lipunan tulad nina Kapitan Tiyago, Kapitan Basilio, at Lucas. Dala ng tauhan ni Kapitan Tiyago ang isang malaking puting manok, samantalang si Kapitan Basilio ay may dala naman na isang bulik na manok.

Bago magsimula ang sabong, nagkamustahan at nagkasundo sa pustahan ang magkaibigan na si Kapitan Tiyago at Kapitan Basilio. Nagtaya sila ng tatlong daang piso, at sumali rin ang iba pang sabungero dahil sa kanilang mga pustahan.

Naglalaro ang kulay pulang manok at puting manok, at lumalabas na dehado ang kulay pula at nasa kahandaan naman ang kulay puti. Naiinggit sina Tarsilo at Bruno, magkapatid na wala silang pera upang makipusta. Kaya lumapit sila kay Lucas para manghiram ng pera, ngunit may kondisyon si Lucas. Hinihiling niya na sumama sila sa paglusob sa kwartel, at kung sila ay makapag-aakay pa ng ibang tao para mas malaki ang kanilang makukuhang kita. Hindi rin niya gagalawin ang inutang na pera para kay Ibarra, kaya't ipapautang lang niya ang pera kung pumayag sila sa kondisyon.

Una ay tumanggi ang magkapatid dahil nakilala nila si Ibarra at malapit ito sa Kapitan Heneral. Ngunit sa huli ay napansin nila si Pedro na binibigyan ni Lucas ng pera, kaya nagdulot ng panghihinayang sa kanila. Dahil sa tawag ng sugal, hindi na nila napigilan ang sarili at sumang-ayon sa kondisyon ni Lucas.

Nang matapos ang kasunduan, nagsimula na ang labanan sa sabungan. Ang bulik na manok ni Kapitan Basilio at ang lasak na manok ni Kapitan Tiyago ang nagharap sa loob ng sabungan.

 

Continue reading →

Noli Me Tangere - Buod ng Kabanata 45: "Ang mga Pinag-uusig"

Sa isang yungib sa kagubatan, natagpuan ni Elias si Kapitan Pablo matapos ang anim na buwang hindi sila nagkita. May dalawang linggo na rin ang nakalipas mula nang malaman ni Elias ang naging kapalaran ng Kapitan. Kilala ni Elias si Kapitan Pablo bilang isang ama, at pareho silang nag-iisa sa buhay. Sinubukan ni Elias na kumbinsihin ang Kapitan na isama siya sa mga lupain ng katutubo upang mabuhay nang mapayapa ang matanda at makalimot sa trahedyang naranasan ng kanyang pamilya.

Ngunit tinanggihan ni Kapitan Pablo ang alok ni Elias dahil naninindigan siya na dapat ipaghiganti ang masakit na nangyari sa kanyang mga anak na pinatay ng mga dayuhan. Ayon sa Kapitan, hindi siya matatahimik hangga't hindi nasisiguro na magkakaroon ng katarungan ang trahedyang iyon na sinapit ng kanyang pamilya.

Ipinakwento ni Elias kay Kapitan Pablo ang naging pagkikita at pagkakaibigan niya kay Ibarra. Pinuri niya si Ibarra at ibinahagi ang mga pang-aapi na naranasan ng pamilya nito sa kamay ng mga pari. Nagtangkang mag-usap si Elias kay Ibarra upang iparating ang mga hinaing ng bayan sa Heneral.

Sumang-ayon si Kapitan Pablo na hintayin ang resulta ng pakikipag-usap ni Elias kay Ibarra, na nakatakdang mangyari pagkatapos ng apat na araw. Kung pumayag si Ibarra na tulungan sila, magkakaroon ng katarungan ang kanilang mga hinaing. Ngunit kung hindi, nangako si Elias na sasama sa layunin ng Kapitan na maghiganti.

  

Continue reading →