Buod
Si Basilio ay maagang bumangon sa
umaga dahil sa marami siyang plano na gawin sa araw na iyon. Una, dadalaw siya
sa mga maysakit, pangalawa, pupunta siya sa Pamantasan upang kumuha ng
lisensyura, at pangatlo, makikipagkita siya kay Makaraeg upang humiram ng pera
para sa kanyang pagtatapos. Nais niyang gamitin ang ipon niya na pinantubos kay
Huli upang bilhin ang isang maliit na dampa para sa kanilang maglolo.
Nang makarating si Basilio sa San
Juan de Dios at tanungin ng kaniyang mga kaibigan tungkol sa paghihimagsik,
siya ay nagulat at naalala ang binalak ni Simoun na hindi natuloy dahil sa
isang sakuna. Natuklasan ni Basilio na maraming mga mag-aaral ang nasangkot sa
kaganapan na ito. Upang hindi madamay, lumayo si Basilio sa mga nag-uusap at
nagtungo sa Pamantasan.
Sa kanyang paglalakad, nakasalubong
niya ang isang propesor sa Klinika na nagtanong kung kasali siya sa piging at sa
kapisanan ng mga mag-aaral. Pinayuhan siya ng propesor na itago ang anumang
dokumento na maaaring maging banta sa kaniya. Nalaman ni Basilio na ang dahilan
ng babala ay ang mga paskin na naglalaman ng mga negatibong komento laban sa
pamahalaan, at ito ay sinasangkot ang mga mag-aaral. Nang dumating si Basilio
sa Pamantasan, nakita niya na ang mga estudyante ay itinataboy ng gwardiya
sibil. Gayunpaman, siya ay pumasok pa rin sa loob ng Pamantasan.
Nagpunta si Basilio sa bahay ni
Makaraeg upang humiram ng pera pagkatapos ng kanyang pamamasyal sa Pamantasan.
Ngunit pagdating niya roon, siya at si Makaraeg ay dinakip ng dalawang gwardiya
sibil.
Pagsusuri
Ang kabanatang ito ng El
Filibusterismo ay nagpapakita ng mga pangyayari sa buhay ni Basilio, ang dating
batang nagmungkahi sa Noli Me Tangere na ngayon ay naging isang binatang
nag-aaral sa Pamantasan at may mga responsibilidad sa kanyang mga maysakit na
inaalagaan. Nararamdaman ang kanyang determinasyon na tuparin ang mga gawain sa
araw na iyon, kabilang na ang kumuha ng lisensyura at manghiram ng salapi para
sa kanyang mga pangangailangan.
Ngunit sa gitna ng kanyang mga
gawain, natuklasan ni Basilio na mayroong isang paghihimagsik na nagaganap na
kinasasangkutan ng mga mag-aaral, at kasama na rin siya sa mga pinaghihinalaang
kasapi nito. Lumabas ang tema ng paghihimagsik at kawalang tiwala sa
pamahalaan, na mga kahalintulad na tema na matatagpuan sa iba pang mga bahagi
ng nobela ni Jose Rizal.
Napakita rin sa kabanatang ito ang
sistemang mapaniil ng mga Kastila sa pamamagitan ng gwardiya sibil na
itinataboy ang mga estudyante na lumalabas ng Pamantasan, at ang kahandaan ng
mga awtoridad na dakpin ang mga pinaghihinalaang kasapi ng paghihimagsik.
Ipinapakita rin ang kakayahan ng mga may kapangyarihan na gamitin ang
kapangyarihan upang mapanghawakan ang mga taong sumasalungat sa kanila.
Sa kabuuan, ang kabanatang ito ay
naglalarawan ng mga kalagayan at hamon na kinakaharap ni Basilio sa kanyang
pag-aaral at sa kanyang pakikibaka para sa kanyang mga pangarap. Ipinapakita
rin nito ang mga suliranin sa lipunan at ang kawalang hustisya at kalayaan sa
panahon ng pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas.
Ang nobelang El Filibusterismo ni
Jose Rizal ay isa sa mga pinakamahalagang akda sa panitikang Pilipino dahil sa
kahalagahan ng mga mensahe nito tungkol sa kawalang katarungan, kawalang
kalayaan, at pakikipaglaban para sa pagbabago. Ipinapakita nito ang mga iba't
ibang isyung panlipunan, pulitikal, at kultural na kinakaharap ng mga Pilipino
noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Ang mga pangyayari at mga tauhan sa
kabanatang ito ay nagbibigay ng mga pagkakataon para sa pagsusuri at pag-aaral
ng lipunang Pilipino noong panahong iyon, pati na rin sa mga kamalayan at
hangarin ng mga Pilipinong nais makamit ang kalayaan at katarungan.